ज्येष्ठ अभिनेते पद्मश्री नाना पाटेकर यांच्या अकाली निधनाच्या बातमीने संपूर्ण सिनेजगत हादरले. या निमित्ताने हार्ट अटॅक आणि कार्डियाक अरेस्ट मधील फरक समजणे आवश्यक आहे.
‘हार्ट अटॅक’ आणि ‘कार्डियाक अरेस्ट’मधील फरक नेमका काय?
पुणे: ज्येष्ठ अभिनेते पद्मश्री नाना पाटेकर यांच्या अकाली निधनाच्या बातमीने संपूर्ण सिनेजगत हादरले आहे. गोव्यातील राहत्या घरी ते बेशुद्ध अवस्थेत आढळले.
डॉक्टरांनी ४५ मिनिटे सीपीआर (CPR) देऊन त्यांना वाचवण्याचा प्रयत्न केला, परंतु तीव्र ‘कार्डियाक अरेस्ट’मुळे त्यांची प्राणज्योत मालवली.
या दुःखद घटनेनंतर ‘हार्ट अटॅक’ आणि ‘कार्डियाक अरेस्ट’ या दोन वैद्यकीय स्थितींबद्दलची चर्चा पुन्हा एकदा सुरू झाली आहे.
सामान्यतः लोक या दोन्ही गोष्टींना एकच समजतात, परंतु वैद्यकीयदृष्ट्या या दोन्ही अतिशय भिन्न स्थिती आहेत. आणीबाणीच्या वेळी योग्य पावले उचलून जीव वाचवण्यासाठी या दोघांमधील फरक आणि उपाय जाणून घेणे अत्यंत महत्त्वाचे आहे.
दोन्हींमधील मुख्य वैद्यकीय फरक
हार्ट अटॅक (Circulation Problem): ही हृदयाच्या रक्तपुरवठ्याशी संबंधित समस्या आहे. रक्ताची गाठ झाल्यामुळे हृदयाच्या स्नायूंना होणारा रक्तप्रवाह अचानक अडकतो, तेव्हा हार्ट अटॅक येतो.
कार्डियाक अरेस्ट (Electrical Problem): हा हृदयाच्या इलेक्ट्रिकल सिस्टीममधील बिघाडामुळे होतो. यात हृदयाची विद्युत क्रिया बिघडल्याने हृदयाचे ठोके अचानक बंद पडतात आणि शरीराला रक्त पुरवणे थांबते.
महत्त्वाची लक्षणे आणि चिन्हे
- कार्डियाक अरेस्ट: हा अतिशय अचानक येतो. यात व्यक्ती अचानक खाली कोसळते, पूर्णपणे बेशुद्ध होते आणि श्वासोच्छवास बंद होतात. कधीकधी काही सेकंद आधी छातीत अस्वस्थता, चक्कर येणे, धाप लागणे किंवा धडधड होणे अशी लक्षणे दिसू शकतात.
- हार्ट अटॅक: यात नेहमीच छातीत तीव्र वेदना होतात असे नाही. छातीच्या मध्यभागी किंवा डाव्या बाजूला जडपणा, दाब, पिळल्यासारखी वेदना होणे आणि ही वेदना हात, खांदा, मान किंवा जबड्यात पसरणे अशी लक्षणे असतात. याशिवाय थंड घाम येणे, मळमळणे आणि चक्कर येणे ही मुख्य लक्षणे आहेत. वयोवृद्ध आणि मधुमेहाच्या रुग्णांमध्ये ही लक्षणे खूप अस्पष्ट असू शकतात.
आणीबाणीच्या वेळी काय करावे?
तात्काळ वैद्यकीय मदत: लक्षणे दिसू लागताच कोणतीही वाट न पाहता शांतपणे बसावे किंवा झोपावे. स्वतः गाडी चालवू नये.
CPR आणि AED: रुग्ण बेशुद्ध झाल्यास आणि सामान्य श्वास घेत नसल्यास तात्काळ ‘सीपीआर’ (CPR – छातीवर दाब देणे) सुरू करावा आणि उपलब्ध असल्यास ‘AED’ मशीनचा वापर करावा.
हृदयविकारापासून बचावाचे ५ मुख्य उपाय
- १. दररोज नियमित व्यायाम करणे आणि वजन नियंत्रणात ठेवणे.
- २. तंबाखू, धूम्रपान व दारूचे सेवन पूर्णपणे बंद करणे.
- ३. रक्तदाब, कोलेस्टेरॉल व साखर नेहमी नियंत्रणात ठेवणे.
- ४. संतुलित, पौष्टिक आहार घेणे.
- ५. फॅमिली हिस्ट्री असल्यास डॉक्टरांच्या सल्ल्याने वेळेवर आरोग्य तपासणी करणे.
(या ठिकाणी दिलेली माहिती वैद्यकीय क्षेत्रातील संदर्भ घेऊन दिली आहे कोणताही उपचार करण्यापूर्वी डॉक्टरांचा सल्ला घेणे आवश्यक आहे.)
