लडाख : प्रसिद्ध अभियंता, पर्यावरणवादी आणि शिक्षण सुधारक सोनम वांगचुक यांचे लडाखमधील घर हे शाश्वत वास्तुकलेचे अनोखे उदाहरण आहे.
सोनम वांगचुक यांच्या घरात काँक्रीटचा अभाव
काँक्रिटचा पूर्णतः अभाव असलेले हे ‘जनजाती घर’ (Tribal House) पारंपरिक मातीच्या तंत्रज्ञान आणि आधुनिक निष्क्रिय सौर तंत्रज्ञानाचा सुंदर मेळ घालते.
तीन वर्षांपूर्वी ‘Tribal Girl’ या युट्यूबरसोबत दिलेल्या घरफोडीत वांगचुक यांनी या घराची वैशिष्ट्ये जगासमोर आणली.
उन्हाळ्यात घर राहते थंड
वांगचुक यांच्या घराची मुख्य भिंती माती आणि रॅम्ड अर्थ (rammed earth) तंत्राने बांधल्या आहेत.
जाड मातीच्या भिंती दिवसभरातील उष्णता शोषून घेतात आणि रात्री हळूहळू सोडतात.
यामुळे उन्हाळ्यात घर थंड राहते तर हिवाळ्यात नैसर्गिक उब राहते. छत लाकडी आहे, जे पारंपरिक लडाखी वास्तुकलेला पूरक आहे.
दक्षिण दिशेला मोठ्या खिडक्या
सगळ्यात खास वैशिष्ट्य म्हणजे पॅसिव्ह सोलर हीटिंग सिस्टम . दक्षिणेकडील मोठ्या काचेच्या खिडक्या हिवाळी सूर्यप्रकाश आत घेतात.
आतल्या ‘ब्लॅक वॉल’मध्ये पाण्याच्या बाटल्या बसवल्या आहेत. दिवसभर सूर्यप्रकाशाने गरम होणारे पाणी रात्री उष्णता सोडते.
यामुळे बाहेर -20 ते -30 अंश सेल्सिअस तापमान असतानाही घरात 18 ते 20 अंश सेल्सिअस आरामदायक तापमान राहते. कोणत्याही हीटर किंवा लाकूड जाळण्याची गरज नाही.
वांगचुक यांच्या घरात आधुनिक सोयी
वांगचुक यांच्या घरात आधुनिक सोयी आहेत – आरामदायक सोफे, व्हिंटेज लाकडी फर्निचर, मॉड्यूलर किचन आणि अटॅच्ड बाथरूम्स. स्वयंपाकघर आणि जेवणाचे ठिकाण कुटुंबीयांना एकत्र ठेवण्यासाठी डिझाइन केले आहे.
सर्वात क्रांतिकारी वैशिष्ट्य म्हणजे वॉटरलेस कंपोस्टिंग टॉयलेट. यात पाण्याऐवजी सॉडस्ट किंवा माती वापरली जाते.
मानवी कचरा कंपोस्ट करून खत म्हणून वापरला जातो. यामुळे पाण्याची बचत होते आणि शून्य कचरा तत्त्व पाळले जाते.
हिमालयीन पर्यावरणासाठी उपयुक्त
सोनम वांगचुक यांचे हे घर केवळ राहण्याचे ठिकाण नाही तर हिमालयीन पर्यावरणासाठी प्रेरणा आहे.
ग्रीनहाऊस आणि सफरचंद बागेसह हे घर स्वयंपूर्ण इकोसिस्टमसारखे कार्य करते.
सोनम वांगचुक म्हणतात, “भूतकाळातील चांगले घेऊन आजच्या तंत्रज्ञानाने वाढवले.” हे घर दाखवते की शाश्वतता आणि आराम एकत्र शक्य आहेत.
