गिरणा नदी वरील जळगाव जिल्ह्यातील जामदा डावा कालवा फुटल्यामुळे नदीजोड व्यवस्थेला धक्का बसला आहे. यामुळे मोठे नुकसान झाले आहे.
गिरणा नदी : ब्रिटिश काळापासून बंधारा
अतिवृष्टीदरम्यान जामदा डावा कालवा फुटल्याने मोठे नुकसान झाले. जळगाव जिल्ह्यातील कमी साठा असलेल्या धरणांमध्ये याच काळात जामदा कालव्यातून पाणी सोडले जात होते. त्यामुळे केवळ कालवाच नव्हे, तर नदीजोड व्यवस्थेलाही धक्का बसला आहे.
ब्रिटिशकाळापासून गिरणा नदी वर जामदा बंधारा आहे. गिरणा धरणानंतर कालव्याचा विस्तार झाला.
500 – 600 क्युसेक क्षमतेचा हा जिल्ह्यातील दुसरा मोठा कालवा चाळीसगाव, भडगाव, एरंडोल आणि पारोळा तालुक्यातील सुमारे ५० हजार हेक्टरला सिंचन देतो. नदीजोड योजनेचाही तो महत्त्वाचा भाग असून दुष्काळात भोकरबारी, म्हसवे, अंजनी आणि इतर प्रकल्पांमध्ये यातून पाणी सोडले जाते.
साठ वर्षे जुना जामदा कालवा जीर्ण
साठ वर्षे जुना जामदा कालवा जीर्ण आहे. नदीजोड पुरस्कारानंतर निधी उपलब्ध झाला, तरी पूल, एस्केप, सायफन आणि सीआर गेटचे पूर्ण नूतनीकरण न होता केवळ डागडुजी झाली.
गेल्या दोन दशकांत जामदा कालवा तिसऱ्यांदा फुटला. 2006 – 07 नंतर आता 31 जुलै रोजी शिवणी (भडगाव) परिसरात भगदाड पडले. देखभालीकडे दुर्लक्ष झाल्याचे आरोप आहेत.
पूर्वी पाणी सोडण्यापूर्वी स्वच्छता केली जायची. यंदा सीआर गेटमध्ये कचरा-झाडे अडकल्याने अतिरिक्त पाण्याचा निचरा होऊ शकला नाही.
दीडशे क्युसेक पाणी सोडले असताना अतिवृष्टीमुळे शेतांतील पाणीही कालव्यात आले आणि दाब वाढून फूट पडली.
ग्रामस्थांनी आणि आमदार किशोर पाटील यांनी अधिकाऱ्यांना जाब विचारला.
मार्च-एप्रिलनंतर अवघ्या तीन महिन्यांत एवढा कचरा कसा जमा झाला, हाही प्रश्न आहे. भविष्यात शेतांतील पाणी कालव्यात जाणार नाही, यासाठी उपाययोजना आवश्यक आहे.
देखभालीकडे दुर्लक्ष?
- पूर्वी कालव्यात पाणी सोडण्यापूर्वी पाटबंधारे विभागाच्या कर्मचाऱ्यांकडून कालव्याची स्वच्छता केली जात होती. यंदा खबरदारी का घेण्यात आली नाही, याबाबत प्रश्नचिन्ह उपस्थित होत आहे.
- कालव्यातील जीर्ण झालेली लोखंडी सीआर गेट सुरळीत उघड-बंद होत नसल्याचेही सांगितले जाते. कालव्यात सुमारे दीडशे क्युसेक पाणी सोडण्यात आले होते. अतिवृष्टीमुळे शेतांतील पाणीही कालव्यात आले.
- सीआर गेटमध्ये कचरा अडकल्याने अतिरिक्त पाण्याचा निचरा होऊ शकला नाही आणि त्यातून कालव्याला भगदाड पडल्याचे दिसून येते. भविष्यात पावसाळ्यात शेतांतील पाणी कालव्यात जाणार नाही, यासाठी उपाययोजना करण्याची गरज व्यक्त होत आहे.
कालवा फुटण्यामागचे नेमके कारण काय?
- शिवणी गावाजवळील सीआर गेटमध्ये कालव्यातील कचरा आणि झाडेझुडपे अडकल्याने पाण्याचा प्रवाह रोखला गेला आणि पाण्याचा दाब वाढून मागील बाजूस कालवा फुटल्याचा आरोप ग्रामस्थांनी केला.
- घटनास्थळी भेट दिल्यानंतर आमदार किशोर पाटील यांनीही अधिकाऱ्यांना याबाबत जाब विचारला. या घटनेमागे केवळ सीआर गेटमध्ये अडकलेला कचरा हेच कारण नसल्याचे शेतकऱ्यांचे म्हणणे आहे.
- मार्च-एप्रिलमध्ये पाण्याचे आवर्तन बंद झाल्यानंतर अवघ्या तीन महिन्यांत एवढा कचरा कालव्यात कसा जमा झाला, हा प्रश्न उपस्थित होत आहे.
