जळगाव जिल्ह्यातील यावल तालुक्यात वसलेले व्यास मंदिर हे महर्षी वेदव्यासांच्या नावाने ओळखले जाणारे भारतातील एकमेव प्रमुख मंदिर म्हणून प्रसिद्ध आहे.
प्राचीन असलेले व्यास मंदिर
सातपुडा च्या पायथ्याशी, तापी नदीच्या खोऱ्यात असलेले हे प्राचीन मंदिर सुमारे साडेपाच हजार वर्षांचा इतिहास घेऊन उभे आहे.
महाभारत काळात येथे घनदाट जंगल होते आणि महर्षी व्यास यांनी यावलमध्ये काही काळ वास्तव्य केल्याची व महाभारतातील काही पर्व येथेच रचल्याची आख्यायिका आजही सांगितली जाते.
देशात महर्षी व्यासांची केवळ तीन मंदिरे
महर्षी व्यास हे हिंदू धर्मातील १८ पुराणे, ४ उपपुराणे, ४ वेद, १०८ उपनिषदे आणि महाभारत यांचे रचयिते म्हणून पूजले जातात.
धर्म, समाज, राजकारण अशा सर्व क्षेत्रांतील वाङ्मय त्यांनी निर्माण केले. देशात महर्षी व्यासांची केवळ तीन मंदिरे आहेत –
बद्रिकारण्यातील व्यासचट्टी, बनारस (रामनगर) आणि जळगाव जिल्ह्यातील यावल येथील हे व्यास मंदिर. यावलचे व्यास मंदिर हे महाराष्ट्रातील भाविकांसाठी विशेष महत्त्वाचे आहे.
गुरुपौर्णिमेला विशेष उत्सव
दरवर्षी आषाढ शुद्ध व्यास पौर्णिमा (गुरुपौर्णिमा) निमित्त येथे मोठा उत्सव साजरा होतो. हजारो भाविक वारकरी परंपरेनुसार टाळ-मृदुंग आणि झांजेच्या गजरात व्यासांच्या अभंगांचा गजर करत पायी यात्रा करून येतात.
मंदिरात फुलांची, केळी-आंब्यांची भव्य आरास केली जाते. गाभाऱ्यातील मूर्तीला महापूजा होऊन भाविक दर्शन घेतात. यावेळी जिल्ह्यासह मध्य प्रदेशातूनही मोठ्या संख्येने श्रद्धालू येतात.
निसर्ग रम्य वातावरणात असलेले मंदिर
व्यास मंदिर केवळ धार्मिकदृष्ट्या नव्हे तर पर्यटनदृष्ट्याही महत्त्वाचे आहे. जळगावपासून सुमारे ४० किलोमीटर अंतरावर असलेले हे ठिकाण निसर्गरम्य वातावरणात आहे. भाविकांच्या श्रद्धेनुसार येथे मनोकामना पूर्ण होतात. चिरंजीवी व्यास आजही या भूमीत वावरत असल्याची भावना स्थानिकांमध्ये रुजलेली आहे.
प्राचीन इतिहास, आध्यात्मिक महत्त्व आणि भक्तिमय वातावरण यामुळे व्यास मंदिर जळगाव जिल्ह्याचे गौरवस्थान बनले आहे.
गुरुपौर्णिमेसारख्या विशेष प्रसंगी येथील गर्दी पाहून श्रद्धेची ताकद जाणवते. हे मंदिर केवळ दर्शनासाठी नव्हे तर भारतीय संस्कृतीच्या मुळांशी जोडणारे एक पवित्र स्थळ आहे.
