जळगाव, धुळे आणि नंदुरबार जिल्ह्यांमध्ये कपाशी पिकावर ‘लाल्या’ रोगाचा तीव्र प्रादुर्भाव झाला असल्याने उत्पादन घटण्याची शक्यता आहे.
लाल्या रोगामुळे उत्तर महाराष्ट्रात कपाशी उत्पादन घटण्याची शक्यता
उत्तर महाराष्ट्रातील कापूस उत्पादक पट्ट्यात यंदा शेतकरी मोठ्या संकटात सापडला आहे.
जळगाव, धुळे आणि नंदुरबार जिल्ह्यांमध्ये कपाशीच्या पिकावर ‘लाल्या’ रोगाचा तीव्र प्रादुर्भाव झाला असून, यामुळे कापसाच्या उत्पादनात ३५ ते ४० टक्क्यांपर्यंत मोठी घट होण्याची दाट शक्यता निर्माण झाली आहे.
ऐन बोंड धरण्याच्या कालावधीत कपाशी लाल पडू लागल्याने पांढरं सोनं हातातून जाण्याच्या भीतीने बळीराजा हवालदील झाला आहे.
हवामानातील बदल आणि अन्नद्रव्यांची कमतरता कारणीभूत
कृषी तज्ज्ञांच्या मते, ऑगस्ट आणि सप्टेंबर महिन्यातील पावसाचा खंड आणि अचानक वाढलेले तापमान यामुळे हा प्रादुर्भाव वाढला आहे.
कपाशी पिकाला पात्या, फुले आणि बोंडे लागण्याच्या अवस्थेत नत्र (नायट्रोजन) आणि मॅग्नेशियम या अन्नद्रव्यांची सर्वाधिक गरज असते.
मात्र, जमिनीत पुरेशा ओलाव्याचा अभाव आणि रात्रीचे कमी तापमान व दिवसाचे कडक ऊन या हवामानातील बदलांमुळे झाडे जमिनीतून ही पोषक तत्वे शोषून घेऊ शकत नाहीत.
परिणामी, कपाशीची पाने कडेने लाल होऊन नंतर पूर्णपणे सुकतात आणि गळून पडतात.
उत्पादनाला मोठा फटका, बोंडे गळली
लाल्या रोगामुळे कपाशीच्या झाडांची अन्न तयार करण्याची प्रक्रिया पूर्णपणे विस्कळीत झाली आहे.
झाडांची वाढ खुंटल्यामुळे लागलेली पाते आणि बोंडे मोठ्या प्रमाणावर गळून पडत आहेत. जी बोंडे झाडावर शिल्लक आहेत, त्यांचा आकार अत्यंत लहान राहिला असून ती वेळेपूर्वीच फुटत आहेत.
यामुळे कापसाच्या गुणवत्तेवर आणि वजनावर अत्यंत विपरीत परिणाम होत आहे. आधीच महागडी बियाणे, खते आणि वाढलेल्या मजुरीमुळे त्रस्त असलेल्या शेतकऱ्यांचा उत्पादन खर्चही निघणे आता कठीण झाले आहे.
कृषी विभागाचा फवारणीचा सल्ला
या संकटातून पिकाला वाचवण्यासाठी कृषी विभागाने शेतकऱ्यांना तातडीने उपाययोजना करण्याचे आवाहन केले आहे.
जमिनीतील ओलावा टिकवून ठेवण्यासाठी शक्य असल्यास एक सरी आड पाणी द्यावे.
तसेच, अन्नद्रव्यांची कमतरता भरून काढण्यासाठी २ टक्के युरिया (२०० ग्रॅम प्रति १० लिटर पाणी) आणि १ टक्के मॅग्नेशियम सल्फेट (१०० ग्रॅम प्रति १० लिटर पाणी) ची एकत्रित फवारणी करावी, असा सल्ला कापूस संशोधन केंद्राने दिला आहे.
पंचनामे करून नुकसानभरपाईची मागणी
उत्तर महाराष्ट्रातील लाखो शेतकऱ्यांचे आर्थिक गणित या कापूस पिकावर अवलंबून आहे.
लाल्या रोगाने कपाशीचे क्षेत्र उद्ध्वस्त होत असल्याने कृषी विभागाने तातडीने बांधावर जाऊन पाहणी करावी, बाधित क्षेत्राचे पंचनामे करावेत आणि पीडित शेतकऱ्यांना पीक विमा व शासकीय मदत मिळवून द्यावी, अशी आग्रही मागणी आता शेतकरी संघटनांकडून केली जात आहे.
